© Survival

De Yanomami leven in grote, ronde gemeenschapshuizen. Sommige van deze yanos of shabonos kunnen tot vierhonderd mensen huisvesten. Het open middengedeelte wordt gebruikt voor rituelen, feesten en spelen.

Elk gezin heeft een eigen haardvuur waar overdag eten wordt bereid. ’s Nachts worden hangmatten vlakbij het vuur gehangen, dat voor de warmte de hele nacht brandend wordt gehouden.

De Yanomami geloven sterk in de gelijkheid van mensen. Elke gemeenschap is onafhankelijk en de Yanomami erkennen geen ‘opperhoofden’. Besluiten worden alleen op basis van consensus genomen, vaak na langdurig overleg, waarbij iedereen aan het woord komt.

Taken worden verdeeld tussen vrouwen en mannen, zoals bij de meeste stammen in de Amazone. Mannen jagen op wild, zoals pekari’s (navelzwijnen), tapirs, herten en apen, waarbij vaak curare (een plantenextract) wordt gebruikt om hun prooi te vergiftigen.

© Survival

Ook al is maar 10% van wat de Yanomami eten van de jacht afkomstig, wordt jagen door de mannen als de meest prestigieuze vaardigheid beschouwd. Vlees wordt door iedereen hoog gewaardeerd.

Een jager eet nooit het vlees van eigen jacht. Hij zal het verdelen onder vrienden en familie en krijgt dan van een andere jager vlees voor zichzelf.

Vrouwen verzorgen de moestuinen en akkers waar een stuk of zestig verschillende gewassen worden verbouwd, die 80% van hun voedsel uitmaken. Zij verzamelen ook noten, schaaldieren en insectenlarven. Wilde honing is zeer kostbaar en de Yanomami verzamelen vijftien verschillende soorten.

Yanomami jongen © Claudia Andujar/Survival

Zowel mannen als vrouwen vissen en gebruiken daarbij timbó, oftewel vissengif, bij de gemeenschappelijke vistochten. Groepen mannen, vrouwen en kinderen stampen klimplanten fijn en leggen deze in het water. Het vocht uit de planten verdooft de vissen, die boven komen drijven en in manden worden opgeschept. Alleen al om vissen te vergiftigen gebruiken de Yanomami negen verschillende soorten klimplanten.

De botanische kennis van de Yanomami is enorm en zij gebruiken 500 plantensoorten als voedsel, als medicijnen, om huizen mee te bouwen en om andere dingen van te maken. Zij voorzien deels in hun onderhoud door te jagen, te verzamelen en te vissen, maar verbouwen daarnaast ook gewassen in grote tuinen, die in het bos zijn aangelegd. Omdat de grond in de Amazone niet erg vruchtbaar is, wordt om de twee à drie jaar een nieuwe tuin elders aangelegd.

Sjamanisme en feesten

Het geestenrijk maakt onlosmakelijk deel uit van het leven van de Yanomami. Elk dier en elke steen, boom en berg heeft een geest. Sommige geesten zijn boosaardig, vallen de Yanomami aan of veroorzaken ziekte.

Sjamanen oefenen controle uit over deze geesten door een hallucinogene snuifpoeder te inhaleren dat yakoana heet. Door de trance-achtige visoenen ontmoeten zij de geesten, ofwel xapiripë. Davi Kopenawa, een sjamaan, legt uit:

Yanomami sjamaan © Claudia Andujar/Survival

“Alleen de mensen die de xapiripë kennen, kunnen ze zien, want de xapiripë zijn erg klein en helder als licht. Er zijn vele, vele xapiripë, duizenden xapiripë, net sterren. Ze zijn prachtig, versierd met papegaaienveren en geschilderd met urucum (oftewel annatto, een soort kleurstof) en anderen hebben oraikok. Weer anderen dragen oorbellen en gebruiken zwarte verf, dansen ontzettend mooi en zingen op allerlei manieren.”

Zoals gebruikelijk bij jager-verzamelaars en zwerflandbouwers zijn de Yanomami over het algemeen minder dan vier uur op een dag kwijt aan het voorzien in hun materiële behoeften. Vrije tijd en tijd voor sociale activiteiten hebben zij daarom in overvloed.

Bezoeken over en weer tussen gemeenschappen komen veelvuldig voor. Er worden voor allerlei gelegenheden ceremoniën gehouden, zoals bij de oogst van de vruchten van de perzikpalm en bij de reahu, een feest dat gehouden wordt om een overledene te herdenken.